M?vlana C?lal?ddin Rumi.H?yat? v? Yarad?c?l???

16-06-2014, 09:38
1 836

Mövlana Cəlaləddin Rumi.Həyatı və Yaradıcılığı

M?vlana C?lal?ddin Rumi (fars. مولانا جلال الدین محمد رومی‎ Mevlānā Celāl-ed-Dīn Muhammed Rūmī; 1207, B?lx, ?fqan?stan – 1273) — ?slam v? t?s?vv?f d?nyas?nda tan?nm?? fars dilli [1][2][3][4][5] ?air, m?vl?vi yolunun ?nc?l?, v?hd?ti-v?cud (panteizm) f?ls?f?sinin tan?nm?? n?may?nd?si.

H?yat?

M?vlana C?lal?ddin Rumi (Rumi ad? ona Anadoluya (o vaxtlar Anadolu “Diyari Rum” adlan?rd?) yerl??ib orada ya?ad??? ???n, “?f?ndimiz” m?nas?na g?l?n M?vlana is? ?z?n? qar?? duyulan b?y?k h?rm?tin ?lam?ti olaraq verilmi?dir) indiki ?fqan?stan?n B?lx ??h?rind? anadan olmu?dur. Rumi o d?vr?n ?slam m?d?niyy?ti m?rk?zl?rind?n biri say?lan B?lx q?s?b?sind? m??llimlik ed?n v? Sultan-?l ?l?ma (aliml?r sultan?) l?q?bi il? tan?nan B?ha?ddin V?l?din o?lu idi. B?ha?ddin V?l?d 1214-1217-ci ill?r aras?nda ail?si il? birg? Anadoluya k???r. M?vlana b?t?n ?mr?n? o vaxt S?lcuqlar?n paytaxt? olan Konya ??h?rind? ke?irir, orada da d?fn edilir. Atas? B?ha?ddin V?l?din ?l?m?nd?n bir il sonra, 1232-ci ild? Konyaya g?l?n Seyyid B?rhan?ddin M?vlanan?n t?rbiy?si il? m???ul olmu? v? M?vlana doqquz il ona xidm?t etmi?dir. Rumi 38 ya??nda olark?n 60 ya?l? ?slam piri, d?rvi? ??ms?ddin (??ms) T?brizi il? tan?? olur. Bu tan??l?q C?lal?ddinin d?nyag?r???n? d?rin t?sir g?st?rir, onun fikir d?nyas?n? k?k?nd?n d?yi?dirir. ??ms? qeyri-adi bir m?h?bb?tl? ba?lanm?? C?lal?ddin onu tanr? s?viyy?sind? ilahil??dirir. Bir g?n ??ms sirli ??kild? qeyb olark?n, C?lal?ddin sars?lm?? v? m??llimin? olan m?h?bb?tini, onun itm?sind?n do?an k?d?r v? h?sr?tini b?dii ?s?rl?rind? – m?sn?vil?rd?, r?bai v? q?z?ll?rind? ifad? etmi?dir. Nizami, Xaqani kimi t?rk o?lu olan Rumi ?eirl?rini fars dilind? yazm??d?r, t?rk dilind? yaln?z bir ne?? ?eri v? farsca-t?rkc? m?x?mm?si qalm??d?r.

2007-ci ild? M?vlanan?n anadan olmas?n?n 800 illiyi YUNESKO t?r?find?n D?nya M?vlana ?li elan edilmi?dir.

?s?rl?ri

M?sn?vi
Divan-? K?bir
Fihi ma fihi

Gitme, ist?m?m!

Demek sen b?yle sal?na sal?na bensiz gidiyorsun,
Ey cаn?m?n cаn?.
Еy, dostlar?n can?na can katan,
g?l bah?esine b?yle bensiz gitme, istemem.
?stemem, ey g?kkubbe, bensiz d?nme.
?stemem, ey ay, bensiz do?ma.
?stemem, ey yery?z?, bensiz durma.
Bensiz ge?me, ey zaman, istemem.
Sen benimle beraberken
Hem bu d?nya g?zel bana, hem o d?nya g?zel.
?stemem, bensiz kalma bu d?nyada sen,
o d?nyaya bensiz gitme, istemem.
?stemem, ey dizgin, bensiz at s?rme.
?stemem, ey dil, bensiz okuma.
?stemem, ey g?z, bensiz g?rme.
Bensiz u?up gitme, ey ruh, istemem.
Senin ayd?nl???nd?r aya ?????n? veren geceleyin
Ben bir geceyim, sen bir ays?n madem,
g?ky?z?nde bensiz gitme, istemem
G?l sayesinde yanmaktan kurtufan dikene bak bir.
Sen g?ls?n, bense senin dikeninim madem,
g?l bah?esine bensiz gitme, istemem.
senin g?z?n bende iken
ben senin ?evgän?n ?n?ndeyimdir.
Ne olur, ?ylece bak dur bana,
b?rak?p gitme beni, istemem.
O g?zelle berabersen, sen ey ne?e,
istemem, sak?n i?me bensiz.
H?nkär?n dam?na ??karsan, ey bek?i,
sak?n bensiz ??kma, istemem.
Bir ?ey yoksa bu yolda senden,
bitik bu yola d??enlerin hali.
Ben senin izindeyim, ey izi g?r?nmez dost,
bensiz gitme, istemem.
Ne yaz?k ki bu yola bilmeden rasgele girene!
Sen ay, gidece?im yolu bilen,
sen ey yolumun ?????, sen ey benim de?ne?im,
bensiz gitme, istemem.
Onlar sadece a?k diyorlar sana,
oysa a?k sultan?ms?n sen benim.
Ey, hi? kimsenin d???ne s??mayan dost,
bensiz gitme, istemem.

Hat?rla ama!

Bir tatl? ?m?r gibi gitmeye niyetlendin,
Ayr?l?k at?na eyer vurdun inad?na.
Ama bizi unutma, hat?rla ama.
Sana temiz dostlar, iyi dostlar, ba?da? dostlar
Yery?z?nde de var, g?ky?z?nde de var.
Eski dostla etti?in yemini, hat?rla ama.
Sen her gece ay de?irmisini
Ba??na yast?k edince yollarda,
Dizime yatt???n geceleri hat?rla ama.
Sen ey, H?srevi kendine k?l,
?irin gibi bir nice g?zeli esir eden,
A?k?n?n ate?iyle t?pk? Ferhat gibi benim
Ayr?l?k da??n? delmede oldu?umu, hat?rla ama.
Bir deniz kesilen g?zlerimin r?yas?nda
Bir a?k ovas?n? g?rm??t?n hani;
Safran dallar?yla, a?ustos g?lleriyle sarma?dola?.
Ey Tebrizli ?ems,
dinim a?kt?r benim, senin y?z?n? g?rd?m g?reli,
benim dinim senin y?z?nle ?v?n?r, ey sevgili.
Bunu unutma, hat?rla ama.

GEL ARTIK!

Ne akl?m benim, ne dinim,
ne karar?m kald? benim, ne sabr?m,
gel ne olur, gel art?k.
Ne g?nl?m?n derdini sor bana,
ne sararan y?z?m? sor bana,
ne i?imin ate?ini sor bana,
gel g?z?nle g?r, gel art?k.
S?ca??mla pi?mi? bir somun gibi
o k?pk?z?l, al al y?z?m? sorma.
Gene ekmek gibi bayatlay?p bayatlay?p,
gene ekmek gibi ufalana ufalana
?aresiz, d?k?lm?? yollara,
gel topla beni, gel art?k.
Bir vakitler bir aynayd?m,
y?z?nden izler toplamadayd?m,
?imdi buru?tum, ?imdi sarard?m,
gel g?r beni, gel art?k.
Dere gibi ak?yorum sa?a sola,
ayr?l?k her yan?mda pusuda.
Sabahlar? yalvar?r?m yakar?r?m
r?zgärlar?n kar??smda,
gel ne olur, gel art?k.
Ba??n kille ?slaksa da,
aya??na diken batm??sa da,
durma gel Allah a?k?na,
gel demeden kurtar beni.
Ey ä??klar peygamberi,
g?n?l ate?inde yanmt??m ben,
bo?ulmu?um g?z ya??na.
Git sor Allahm seversen:
Ne yol g?sterir sevgili,
ne ?are yazar bana?

BU ???R ONDAN UTANIYOR

Bu ne g?zel koku b?yle,
bu ne g?zel koku.
G?l bah?esinden yoksa gelen o mu?
Gece mi bu gelen, misk mi bu, amber m? bu?
Bu ne g?zel koku b?yle,
bu ne g?zel koku.
O pazardan tezcecik yoksa o mu geliyor,
yoksa g?zelimiz geri mi geliyor ne?
Bu nas?l y?z b?yle,
bu nas?l ???k?
Bu nas?l ay b?yle,
bu nas?l g?ne??
Ma?aradan ??xd?,
da?dan m? iniyor,
o yanl?zl???n adam?,
o dost?
Bo? yere arama ?arap testisini sen.
Koklama onun a?z?n? sen bo? yere.
?u meyhaneciden mi geliyor sand?n onu;
dostum, onu sen kendin gibi belleme.
Yolda o yapayaln?zsa ne olur?
Ba??nda sar?k yoksa ne ??kar?
Ne bundan g?ne?e bir leke olur,
ne ay?n g?steri?ine zarar.
Bu gece uyuma dostum, uyuma.
Bir kolayma getir onu bul.
Sarho?lar meclisine hep b?yle geceleyin gelir o.
Bu gece uyuma dostum, uyuma.
Biz duvarda as?l? duran resimleriz.
Bizi yapan ressam?n varl?k ?avk?
duvar?n ?zerine bir vurdu mu,
bakars?n o andacanlan?vermi?, k?m?ldanm???z.
Onun selvi boyu bir g?r?nd? m?,
bakars?n d?nya g?ll?k g?listanl?k.
Kalkt? bir sal?nd?, kendini bir g?sterdi mi,
bakarsm k?yamet koptu gitti.
Bakars?n Calinus gibi hastalar ?lkesindedir o.
Bakars?n hayret yurdunda dola??r hastalar gibi.
Sustum art?k ben,
sustum art?k.
Bu ?iir utan?yor ondan.

O GEL?YOR, O!

Yollara sular d?k?n,
bah?elere m?jdeler edin,
bahar kokular? geliyor,
o geliyor, o.
Ay par?am?z, sevgilimiz, yarimiz geliyor.
Yol verin, a??l?n, savulun.
Beri durun, beri.
Y?z? apayd?nl?k, akpak,
bast??? yeri ard?nda g?nd?zler gibi b?rakarak
o geliyor, o.
Аy пар?аm?z, sеvimlimiz, yarimiz geliyor.
G?kler yery?z?n? kaplad?, ?rtt? bir anda.
Bir anda d?rt yan? mis gibi bir koku sard?.
Bir anda bir velvele, bir k?yamet koptu cihanda.
O geliyor, o.
Ay par?am?z, sevgilimiz, yarimiz geliyоr.
Bir anda can geldi ba?lara, ba?lar ???d?.
Bir anda a??ld? bakt? ba?larda g?zler.
Bir anda bizde ne gam kald?, ne dert kald?, ne keder.
O geliyor, o.
Ay par?am?z, sevgilimiz, yarimiz geliyor.
Yay?ndan f?rlad? ok.
Hedefe ha vard?, ha varacak.
Bah?eler selama durdu.
Selviler aya?a kalkt?.
?ay?r ?imen yollara d??t?.
i?te konca, ata binmi? geliyor.
Biz ne duruyoruz.
o geliyor, o.
Ay par?am?z, sevgilimiz, yarimiz geliyor.
Sen bizim y?remize gelirsen g?receksin, ey ?ems,
huyumuz sadece susmak olmu? bizim, susmak.
Senin g?zel g?zlerin i?in i?te can?m pusuda.
Rahat?m ka?t? benim,
geceleri uykum kalmad? gitti ama,
bak i?te o g?zel h?riler yola ??km?? geliyor.

GELD?

G?ne?im, ay?m geldi.
G?z?m, kula??m geldi.
G?m?? bedenlim geldi.
Alt?n madenim geldi.
Ba??m?n sarho?lu?u geldi.
G?z?m?n nuru geldi.
Ba?ka bir ?ey dilediysen
i?te o ba?ka bir ?eyim geldi.
Yolumu vuran geldi.
T?vbemi bozan geldi.
G?m?? bedenli g?zel
kap?mdan ans?z?n ??kageldi.
Ey eski dostum benim,
bak bug?n d?nden ?ok iyi.
D?n ondan bir haber alm??t?m,
hemen de sarho? olmu?tum.
D?n gece onu mumla aram?? durmu?tum.
Bak bug?n bir demet g?l gibi
yol u?ra??ma geliverdi.
?arap i?meliyim ?arap,
?im?ekler sa?mal? akl?m,
bunun tam vakti.
Ku? olmal?y?m, u?mal?y?m,
kolum, kanad?m geldi.
Bir anda ayd?nl?k i?inde d?nya.
Bir anda d?nya sabahlar gibi.
??te ba??rman?n tam zaman? ?imdi.
??te k?kremenin tam zaman?.
Benim koca arslan?m geldi.

G?LGE KES?L

??te meyhane g?zeli geldi,
bizi alacak, eve g?t?recek.
??te geldi baharlar i?inde,
geldi y?z?m?z g?ls?n diye,
i?imiz a??ls?n, ???s?n diye,
olal?m diye gen? ve taze.
??te da?arc???n? a?t?.
i?te belini s?kt?.
??te yay?n? kurdu.
??te okunu yast?.
??te yolumuzu vuracak.
??te bizi yemek, yutmak i?in,
bin dereden su getirecek,
bir nice d?zenler kuracak.
Ama durma gene y?r? sen,
g?lge kesil onun ince boyuna.
?n?nde ard?nda ko? yuvarlan.
Sonunda taze bir fidan gibi
k?k?m?zden s?k?p ??karacaksa da bizi ald?rma.
Mermer bir y?rek varsa sende dostum, dayan!
Gene geldi i?te gene geldi.
??te o uzun ?m?r geldi.
Sultanlar?n ?ah? geldi.
Gizli hazine geldi.
Cihan?n can? geldi.
??te g?ne? ko? burcuna geldi,
g?len y?z?m?z? g?rmek i?in
yarad?l?? a?ac?n?n ?st?nde.

BA?KA YARINLAR

Bug?n y?z?nde bir ba?ka g?zellik var senin,
bug?n duda??nda bir ba?ka tad var,
boyunda bir ba?ka y?celik.
Bug?n k?rm?z? g?l?n bir ba?ka daldan.
Ay?n g?ky?z?ne bug?n s??mam??.
G?klere benzeyen g??s?n bug?n daha geni?.
Hangi yan?mdan kalkt?n bu sabah, s?yle,
bir ba?ka kavga var d?nyada senin y?z?nden,
d?nyada bir ba?ka gidi?.
Biz senin g?zlerinden g?rd?k
arslanlara meydan okuyan o ceylan?.
Ba?ka bir ovas? var o ceylan?n bug?n
iki cihandanda d??ar?.
Seven insan?n aya?? m? yok,
i?te ona ?l?ms?zl?k kanad?.
Yukarlarda onunla u?ar gider.
G?zlerinin denizinde onu arama.
O inci bir ba?ka denizde.
Bakars?n bug?n sever bu y?rek,
yar?n sevilir bakars?n.
Y?re?imin ?z?nde ba?ka yarmlar var.

D?N GECE

Ne g?zel geceydi d?n gece, ne g?zel geceydi:
Onunla sarma?dola?, dudak duda?a,
talih kap?s? ard?na kadar a??k,
g?ne?kuca??m?zda.
Ne g?zel geceydi d?n gece, ne g?zel geceydi:
?arap tas?n? her sunu?unda
diyordu akl?n? ba??na al.
Hani d?n gece akl?n da tam s?ras?yd? ya!

GENE NE OLDU SANA?

Gene ne oldu sana b?yle birdenbire,
neden gene surat?n as?k?
Yoksa bir ba?ka dost mu buldun kendine?
Gene neden uzatt?n cefa elini,
neden aya??n? bizden ?ekiverdin?
Ay par?am benim, sevgilim,
k?t? ?eyler s?ylemi? d??manlar sana.
Yalanc?l?k etmi?ler, kand?rm??lar seni.
D?n gece i?lendim, ac?nd?m, bir hal oldum.
G?z?me bir damla uyku girmedi.
Ey s?cak solu?um benim, kalk.
Ey d?n gecem benim, geri gel.
Ne g?rd?n, nas?l g?rd?n, s?yle.
B?yle ?aresiz b?rakma bizi.
Bir ayna alm??s?n eline,
y?z?ne bak?p duruyorsun.
Perdemizin ard?na girmi?sin
y?rtm??s?n perdemizi.
Bir ??kar yol nas?l bulay?m, bilmem ki,
seni g?rd???m g?nden bu yana
ak?l m? kald? bende,
fikir mi kald? sanki.
i?te g?n?l yurdunun kap?s?
ard?na kadar a??k.
i?te her yanda ayak izlerin senin.
Ne diye d??manlar?n kap?s?na ko?ars?n hala anlamad?m
ne diye hala onlar?n evine girersin.
Bizim dudaklar?m?z? emdi?in g?nden bu yana
akl?mda hep senin dudaklar?n, a?z?n.
Nerde senden bir s?z a?an g?rsem
hep onun a?z?na bakar, biterim.
Onda senden bir ?ey g?rsem
akl?ma k?t? ?eyler gelir,
sak?n bu h?rs?z falan olmas?n, derim,
derim, sen bunu nerden buldun,
sen bunu nerden ald?n, derim.
Ey Rum ?lkesinin ?v?ndu?? ?emseddin,
bir daha y?z?n? ?evirip bakmad?n bize.
Art?k ?u d?nyan?n sensiz hi? tad? yok.
D?nyada her ?ey g?z?n? seninle a?ard?,
sen her ?eyden olgun ve g?zeldin.
Bize Tebriz’den bir habercik salarsan,
sana kalk bu yana gel, kalk gel, derim,
kalk gel, derim, seni do?uran, b?y?ten topra?a


Mənbə: [xfgiven_menbe][xfgiven_menbe]
Sizin Reklam Burada

BİZİ SOSİAL ŞƏBƏKƏLƏRDƏN İZLƏYİN: